Search
AI-geletterdheid wordt niet minder belangrijk: juist urgenter
De Europese AI-regels veranderen. Met de Digitale omnibus inzake AI wordt een aantal verplichtingen vereenvoudigd en worden sommige deadlines voor hoogrisico-AI uitgesteld. Dat kan de indruk wekken dat organisaties meer tijd hebben en hun voorbereidingen voorlopig kunnen vertragen.
Die conclusie is riskant.
De verplichting rond AI-geletterdheid verdwijnt namelijk niet. Werkgevers, aanbieders en gebruikers van AI-systemen moeten maatregelen blijven nemen om de AI-geletterdheid van medewerkers en andere gebruikers te ondersteunen. Tegelijkertijd wordt AI steeds vaker ingezet, terwijl veel organisaties nog onvoldoende zicht hebben op het gebruik, de risico’s en de benodigde interne afspraken.
Met de e-learning AI-geletterdheid, de e-learning AI-beleid en een AI-Risk Assessment kunnen organisaties die drie onderdelen gericht aanpakken.
Van resultaatverplichting naar aantoonbare inspanning
De oorspronkelijke AI-verordening bepaalde dat organisaties een toereikend niveau van AI-geletterdheid moesten waarborgen. De nieuwe tekst formuleert dit minder streng: organisaties moeten maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. Zij hoeven dus niet te garanderen dat iedere medewerker een vooraf vastgesteld kennisniveau behaalt.
Dat is een versoepeling, maar geen vrijstelling.
Organisaties moeten bij hun maatregelen rekening houden met:
- de technische kennis en ervaring van medewerkers
- hun opleiding en functie
- de context waarin AI wordt gebruikt
- de personen of groepen die door het gebruik kunnen worden geraakt
Een algemene waarschuwing in het personeelshandboek zal daarom meestal niet voldoende zijn. De gekozen maatregelen moeten passen bij het daadwerkelijke gebruik en de concrete risico’s binnen de organisatie.
Het grootste risico ontstaat al vóór hoogrisico-AI
Veel aandacht gaat uit naar de uitgestelde verplichtingen voor formeel geclassificeerde hoogrisicosystemen. De meeste organisaties lopen vandaag echter al risico’s door alledaags AI-gebruik.
Medewerkers gebruiken generatieve AI bijvoorbeeld om teksten samen te vatten, klantvragen te beantwoorden, documenten te analyseren, kandidaten te beoordelen, softwarecode te schrijven of presentaties te maken. Daarbij kunnen vertrouwelijke informatie en persoonsgegevens in externe systemen terechtkomen. Ook kunnen medewerkers onjuiste, discriminerende of auteursrechtelijk problematische output overnemen.
Daarvoor hoeft een AI-systeem niet eerst als “hoog risico” te zijn geclassificeerd.
Zonder voldoende kennis en duidelijke interne regels maken medewerkers zelf afwegingen over welke tools zij mogen gebruiken, welke gegevens zij mogen invoeren en wanneer menselijke controle nodig is. Dat leidt tot uiteenlopende werkwijzen en moeilijk beheersbare risico’s.
Nieuwe verboden vergroten de noodzaak van bewustwording
De gewijzigde AI-verordening introduceert expliciete verboden voor AI-systemen waarmee zonder toestemming realistisch seksueel of intiem materiaal van herkenbare personen wordt gemaakt. Ook het genereren of manipuleren van materiaal van seksueel misbruik van kinderen wordt verboden.
Deze bepalingen worden vanaf 2 december 2026 van toepassing.
De verboden zijn niet alleen relevant voor ontwikkelaars. Ook het gebruik van dergelijke AI-systemen kan verboden zijn. Organisaties moeten medewerkers daarom duidelijk maken waar de juridische en ethische grenzen liggen, zeker wanneer generatieve beeld-, video- en audiotools beschikbaar zijn.
Een verbod op papier is pas effectief wanneer medewerkers het kennen, begrijpen en in praktijksituaties herkennen.
Drie bouwstenen voor verantwoord AI-gebruik
Een organisatie heeft meer nodig dan alleen een training of alleen een beleidsdocument. Verantwoord AI-gebruik vraagt om samenhang tussen kennis, duidelijke werkafspraken en inzicht in de werkelijke risico’s.
1. E-learning AI-geletterdheid
De e-learning AI-geletterdheid geeft medewerkers de basiskennis die zij nodig hebben om AI bewust en verantwoord te gebruiken. Zij leren onder meer:
- wat AI wel en niet kan
- welke risico’s generatieve AI met zich meebrengt
- hoe zij persoonsgegevens en bedrijfsinformatie beschermen
- waarom menselijke controle noodzakelijk blijft
- hoe zij fouten en mogelijke vooringenomenheid herkennen
- waar zij vragen en incidenten moeten melden
Hiermee geeft de organisatie praktisch invulling aan haar verplichting om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen.
2. E-learning AI-beleid
Een AI-beleid heeft alleen effect wanneer medewerkers weten wat erin staat en begrijpen wat de regels voor hun dagelijkse werkzaamheden betekenen.
De e-learning AI-beleid vertaalt de interne afspraken naar herkenbare praktijksituaties. Medewerkers leren bijvoorbeeld:
- welke AI-toepassingen zij wel en niet mogen gebruiken
- welke gegevens zij nooit in een AI-systeem mogen invoeren
- wanneer toestemming of voorafgaande beoordeling nodig is
- hoe zij AI-output moeten controleren
- welke verantwoordelijkheden bij hun functie horen
- hoe zij afwijkingen en incidenten moeten melden
Zo wordt het AI-beleid geen document dat ergens op het intranet staat, maar een werkbaar kader dat medewerkers daadwerkelijk kunnen toepassen.
3. AI-Risk Assessment
Opleiding is pas echt effectief wanneer zij aansluit op de risico’s binnen de organisatie. Een AI-Risk Assessment brengt daarom in kaart waar en hoe AI wordt gebruikt, welke risico’s daarbij ontstaan en welke maatregelen prioriteit hebben.
Tijdens het assessment wordt onder meer gekeken naar:
- gebruikte en geplande AI-toepassingen
- verwerking van persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie
- impact op klanten, medewerkers en andere betrokkenen
- afhankelijkheid van externe leveranciers
- menselijke controle en besluitvorming
- mogelijke discriminatie of vooringenomenheid
- beveiliging, toezicht en incidentmanagement
- aansluiting tussen beleid en dagelijkse praktijk
Het resultaat is een concreet beeld van de belangrijkste risico’s en verbeterpunten. Daarmee kan een organisatie gerichte keuzes maken en voorkomen dat tijd en budget worden besteed aan maatregelen die niet aansluiten op de feitelijke situatie.
Van losse maatregelen naar aantoonbare beheersing
De drie producten vullen elkaar direct aan. De e-learning AI-geletterdheid zorgt voor basiskennis. De e-learning AI-beleid maakt de interne spelregels toepasbaar. Het AI-Risk Assessment laat zien waar de grootste risico’s en prioriteiten liggen.
Samen helpen ze een organisatie om aantoonbaar te maken dat zij:
- medewerkers actief ondersteunt bij het ontwikkelen van AI-geletterdheid
- duidelijke regels voor AI-gebruik heeft ingevoerd
- medewerkers over die regels heeft geïnstrueerd
- de belangrijkste AI-toepassingen en risico’s kent
- passende beheersmaatregelen heeft getroffen
- haar aanpak periodiek kan evalueren en verbeteren
Dat is niet alleen relevant voor naleving van de AI-verordening. Ook klanten, opdrachtgevers, auditors en samenwerkingspartners stellen steeds vaker vragen over verantwoord AI-gebruik.
Uitstel is geen strategie
Een aantal verplichtingen voor hoogrisico-AI gaat later gelden, maar het feitelijke gebruik van AI wacht niet op de wetgever. Iedere maand komen er nieuwe toepassingen bij en raken medewerkers meer gewend aan het zelfstandig inzetten ervan.
Hoe langer duidelijke afspraken, opleiding en risico-inzicht ontbreken, hoe groter de kans dat onveilige gewoonten onderdeel worden van de dagelijkse praktijk. Achteraf corrigeren is doorgaans moeilijker dan vanaf het begin verantwoord gebruik stimuleren.
De Digitale omnibus geeft organisaties daarom geen reden om stil te zitten. De gewijzigde regels maken juist duidelijker welke inspanning wordt verwacht: AI-geletterdheid actief ondersteunen en maatregelen afstemmen op de eigen medewerkers, systemen en gebruikssituaties.
Met de e-learning AI-geletterdheid, de e-learning AI-beleid en het AI-Risk Assessment ontstaat een samenhangende aanpak: medewerkers weten wat AI is, begrijpen welke interne regels gelden en de organisatie weet waar de belangrijkste risico’s liggen.
De beste tijd om daarmee te beginnen is voordat een incident, klantvraag of toezichthouder de urgentie bepaalt.
Klaar voor verantwoord en aantoonbaar AI-gebruik?
Wacht niet tot een incident, klantvraag of toezichthouder duidelijk maakt waar de risico’s zitten. Met onze e-learning AI-geletterdheid, e-learning AI-beleid en het AI-Risk Assessment bouw je aan bewustwording, duidelijke werkafspraken en aantoonbare beheersing.
Ontdek welke aanpak bij jouw organisatie past en neem contact met ons op via de website of stuur een mail naar [email protected] voor een vrijblijvend gesprek.
